Aylık hukuki danışmanlık, şirketinizdeki hukuki riskleri dava doğmadan, imza, ihtar veya fesih anında yakalamanıza yardımcı olur. Tacir, yani ticari işletmeyi kendi adına işleten kişi, sözleşmede kabul ettiği ağır sonuçlara çoğu zaman katlanır. Kısa süreleri kaçırdığınızda haklı olduğunuz bir konuda bile aleyhinize sonuç doğabilir.

Önleyici hukuk nedir?

Önleyici hukuk, hukuki sorunu doğduktan sonra çözmek yerine doğmadan önlemeyi amaçlayan yaklaşımdır. Kavramın modern teorisi büyük ölçüde Louis M. Brown’ın çalışmalarına dayanır. Brown’ın 1951 tarihli makalesi, önleyici hukukun ayrı bir disiplin olarak görülmesinin başlangıcı sayılır (Hardaway, 1997).

Türk ticaret hukukunda bu yaklaşımın karşılığı, tacirin basiretli bir iş adamı gibi hareket etme yükümlülüğüdür (TTK m. 18/2). Basiretli davranmak, ticari faaliyette tedbirli ve öngörülü olmak demektir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre tacir, ticari faaliyetlerinde “ileriyi düşünmek ve tedbirli davranarak” işlemlerini organize etmek zorundadır. Tacir, imzalayacağı sözleşmeye etki edebilecek hususlarda öngörü sahibi olmalıdır (HGK, E. 2017/970, K. 2021/1251, T. 19.10.2021).

Hukuk Genel Kurulu bu ölçütü objektif bir özen standardı olarak tanımlar. Buna göre tacir, üstleneceği yükümlülüklerin kapsam ve sonuçlarını tartarak işlem yapmalıdır (HGK, E. 2023/906, K. 2025/361, T. 28.05.2025). Kısacası hukuk, şirketten sorunu önceden görmesini bekler.

Aylık hukuki danışmanlık neyi kapsar?

Aylık hukuki danışmanlık, şirketin hukuki işlerinin tek tek dosyalar yerine sürekli bir ilişki içinde izlenmesidir. Kapsam şirketin sektörüne ve büyüklüğüne göre yazılı sözleşmeyle belirlenir. Uygulamada öne çıkan başlıklar şunlardır:

• Ticari sözleşmelerin imzadan önce incelenmesi ve hazırlanması
• İşe alım, fesih ve disiplin süreçlerinde görüş verilmesi
• Temerrüt, fesih ve ayıp bildirimlerinin süresinde ve doğru yöntemle yapılması
• Genel kurul, yönetim organı kararları ve pay devri işlemlerinin denetlenmesi
• KVKK uyumu ve aydınlatma metinlerinin hazırlanması
• Uyuşmazlıkta arabuluculuk, dava ve icra sürecinin yönetilmesi

Hukuki görüş vermek ve bu işlere ait evrakı düzenlemek, Avukatlık Kanunu m. 35/1 uyarınca baroya yazılı avukatlara aittir. Bu nedenle danışmanlığın bir avukatla kurulması, hem kalite hem hukuka uygunluk meselesidir.

Hangi şirketler için aylık danışmanlık zorunludur?

Esas sermayesi asgari sermayenin beş katı veya daha fazla olan anonim şirketler sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır (Av. K. m. 35/3). Asgari sermayenin 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 250.000 TL’ye çıkarılmasıyla bu eşik 1.250.000 TL olarak uygulanmaktadır. Üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri de aynı yükümlülük altındadır.

Kurala uymayan kuruluşa, sözleşmeli avukat tayin etmediği her ay için iki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası verilir. Limited şirketler ve eşiğin altındaki anonim şirketler bakımından böyle bir zorunluluk yoktur. Onlar için danışmanlık, risk yönetimine ilişkin bir tercihtir.

Zorunluluk öğretide tartışmasız değildir. Özkan, düzenlemeyi sözleşme özgürlüğü ve eşitlik yönünden eleştirirken, avukatların hukuka aykırılıkları doğmadan önlemede kurumsal yönetime katkı sağlayabileceğini de kabul eder (Özkan, TAAD, 2018). Yani tartışma, hizmetin yararından çok zorunlu kılınmasına ilişkindir.

Anayasa Mahkemesi de düzenlemenin amacını, anonim şirketlerin hukuki uyuşmazlık doğmadan önce de avukatın hukuki yardımından yararlanması olarak açıklamıştır (AYM, E. 2010/10, K. 2011/110, T. 30.06.2011).

Önleyici hukuki hizmet hangi sorunları engeller?

Önleyici hizmetin engellediği sorunlar çoğunlukla imza anında veya birkaç günlük sürelerde ortaya çıkar. Aşağıdaki yedi başlık, Yargıtay kararlarında şirketlerin en somut kayıplara uğradığı noktaları gösterir.

1. Sözleşmede fark edilmeyen ağır hükümler

Hukuk Genel Kurulu’nun incelediği bir olayda şirket, tarihi bir yapıyı onararak işletmek üzere on yıllığına kiralamıştır. Sözleşmede fesih hâlinde imalatların idareye bırakılacağı yazılıdır. Şirketin kira ödememesi ve kiralananı sözleşmeye aykırı kullanması üzerine sözleşme feshedilmiştir.

Şirket, kullanamadığı dönem için onarım masraflarını istemiş, ancak talebi reddedilmiştir. Kurul, sözleşme hükümlerinin tarafları bağladığını vurgulamış ve şirketin basiretli davranmadığını belirtmiştir (HGK, E. 2017/970, K. 2021/1251). İmzadan önce yapılacak bir inceleme, bu hükmü pazarlık konusu hâline getirebilirdi.

Sözleşme aşamasındaki diğer noktalar için Ticari Sözleşmelerde Dikkat Edilmesi Gereken Hukuki Hususlar yazısını inceleyebilirsiniz.

2. İndirilemeyen cezai şart

Cezai şart, borca aykırılık hâlinde ödenmesi kararlaştırılan bedeldir. Tacir olan borçlu, sözleşme cezasının aşırı olduğunu ileri sürerek indirilmesini mahkemeden isteyemez (TTK m. 22). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bir sulh protokolündeki 250.000 USD cezai şarta ilişkin kararı, önceki bozma kararındaki bu gerekçe doğrultusunda oyçokluğuyla onamıştır (E. 2020/1366, K. 2022/716, T. 27.01.2022).

İstisna dardır. Ceza, tacir borçlunun iktisaden mahvına yol açacak kadar ağırsa ahlaka aykırılık nedeniyle tamamen veya kısmen iptal edilebilir (23. HD, E. 2015/9886, K. 2018/3074, T. 10.05.2018). Mahkeme bunu ancak borçlunun mali durumu araştırılarak inceleyebilir; ilişkinin boyutu gibi gerekçeler indirime dayanak olamaz (11. HD, E. 2015/6073, K. 2015/12131, T. 17.11.2015). Bu nedenle cezai şartın tutarı, davada değil müzakerede belirlenmelidir.

3. Kaçırılan ayıp ihbarı

Ayıp, satılan malın kararlaştırılan veya bulunması gereken niteliklerden yoksun olmasıdır. Ticari satışta açık ayıp iki gün içinde ihbar edilmelidir. Açıkça belli olmayan ayıplarda alıcı malı sekiz gün içinde incelemek veya inceletmek, ayıp çıkarsa aynı süre içinde satıcıya bildirmek zorundadır (TTK m. 23/1-c).

Yargıtay, jeneratör satışına ilişkin bir dosyada ayıbı öğrendikten yaklaşık üç ay sonra yapılan bildirimi süresinde saymamıştır. Davanın kısmen kabulüne ilişkin karar, davanın reddi gerektiği gerekçesiyle bozulmuştur (19. HD, E. 2016/13982, K. 2017/7905, T. 12.12.2017). Mal gerçekten ayıplı olsa bile süre kaçırıldığında alıcı hakkını kullanamayabilir.

4. İşçi feshinde usul ve süre hataları

İş hukukundaki hatalar, haklı olsanız bile aleyhinize sonuç doğurabilir. Bazı süreler hak düşürücüdür; yani süre dolduğunda hak artık kullanılamaz. İki kural özellikle önemlidir:

• Altı iş günü: Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayalı derhal fesih, öğrenmeden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır (İş K. m. 26). Fiilin üzerinden bir yıl geçmişse fesih hakkı, işçinin maddi çıkar sağladığı hâller dışında kullanılamaz.
• Yazılı ve açık gerekçe: Geçerli nedenle fesihte bildirim yazılı olmalı, sebep açık ve kesin gösterilmelidir (İş K. m. 19). Davranış veya verim nedeniyle fesihte, m. 25/II’nin şartlarına uygun fesih hakkı saklı kalmak üzere işçinin savunması da alınmalıdır.

Hukuk Genel Kurulu’nun incelediği dosyada olay 21.02.2009’da yaşanmış, fesih ihbarnamesi 10.04.2009 tarihli olmuştur. Feshin haklı nedene dayandığı önceki işe iade davasında kesinleşse de altı iş günlük süre geçirildiği için işçinin kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanacağı kabul edilmiştir. İşçinin raporlu olması da süreyi kesmemiştir (HGK, E. 2015/911, K. 2017/439, T. 08.03.2017).

Fesih bildiriminde sebebin açık ve kesin gösterilmemesi de feshi geçersiz kılar. İşveren bildirimde yazdığı sebeple bağlıdır ve davada başka sebebe dayanamaz. Yargıtay bu gerekçeyle işçinin işe iadesine karar vermiştir (9. HD, E. 2015/8812, K. 2015/16179, T. 04.05.2015).

İşçi tarafının başvuru yolları için Haksız Fesih ve İşe İade Davası yazısına bakabilirsiniz.

5. Geçersizliği tartışmalı bildirimler

Temerrüt, borcun zamanında yerine getirilmemesi nedeniyle borçlunun gecikmiş sayılmasıdır. Tacirler arasında temerrüt, fesih ve sözleşmeden dönme bildirimleri belirli yollarla yapılır: noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta (TTK m. 18/3). Olağan e-posta ve mesajlaşma uygulamaları bu listede yer almaz.

Yanlış yöntem, karşı tarafa bildirimin geçerliliğine ve ispatına itiraz etme imkânı verir. Oysa fesih veya temerrüt, çoğu ticari uyuşmazlığın başlangıç noktasıdır.

6. Delil değeri olmayan defter ve belgeler

Ticari defterlerin davada delil sayılması için kanuna uygun tutulması, açılış ve kapanış onaylarının yaptırılması ve kayıtların birbirini doğrulaması gerekir. Bu şartları taşımayan kayıtlar sahibi aleyhine delil olabilir (HMK m. 222/2, 4). Ticari defterler ve yazışmalar gibi belgelerin on yıl saklanması da zorunludur (TTK m. 82).

Yargıtay, defterleri usulüne uygun bulunmayan bir sigortalının zararını usulüne uygun delillerle ispatlayamadığına karar vermiştir. Kısmi kabul hükmü bu nedenle bozulmuştur (11. HD, E. 2022/5984, K. 2024/443, T. 18.01.2024). Muhasebe ile hukuk arasındaki bu temas, ancak düzenli takiple fark edilir.

7. Şirket organı kararları ve yönetici sorumluluğu

Şirketler hukukunda usul hatası, alınan kararın kaderini belirler. Çağrı yapmaya yetkisi olmayan kişinin çağrısıyla toplanan genel kurulda alınan kararlar yok hükmündedir (11. HD, E. 2020/1052, K. 2022/763, T. 01.02.2022, oyçokluğu). Yetkili organın yaptığı çağrıdaki usulsüzlük ise kural olarak iptal sebebidir ve üç aylık hak düşürücü süreye bağlıdır.

Daire, 20.08.2013 tarihli karara karşı 22.11.2013’te açılan davada iptal talebinin süre nedeniyle reddi gerektiğini belirtmiştir (11. HD, E. 2021/3749, K. 2022/9107, T. 14.12.2022). Bu örnek, ortak açısından da şirket açısından da takvim takibinin önemini gösterir.

Yöneticiler de kişisel risk altındadır. Yönetim kurulu üyeleri görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek zorundadır ve kusurlu ihlalde zarardan sorumludur (TTK m. 369, 553). Hukuk Genel Kurulu, 6762 sayılı Kanun döneminde 1.300.000 TL’ye satılan ve değeri 1.623.618 TL bulunan taşınmaz nedeniyle yöneticileri özen yükümlülüğünü ihlal etmiş ve zarardan sorumlu görmüştür (HGK, E. 2017/4, K. 2017/1051, T. 31.05.2017).

Anonim şirketlerde sermaye kaybı ve borca batıklık şüphesi de yönetim kuruluna belirli çağrı ve başvuru yükümlülükleri getirir (TTK m. 376). Bu işaretlerin erken görülmesi, yöneticiyi kişisel sorumluluk riskinden korumaya da hizmet eder.

Bu konunun ayrıntıları için Şirketlerde Sözleşmesel Sorumluluk ve Yönetici Kusuru yazısını inceleyebilirsiniz.

KVKK uyumsuzluğu: ayrı bir yaptırım alanı

Kişisel veri ihlalleri mahkeme kararı beklemeden idari para cezasına yol açabilir. 2026 yılı için sınırlar, aydınlatma yükümlülüğünde 85.437–1.709.200 TL, veri güvenliğinde 256.357–17.092.242 TL’dir (KVKK m. 18).

Kişisel Verileri Koruma Kurulu, çalışanlarının verilerini hukuka aykırı işleyen bir işverene aydınlatma ihlalinden 50.000 TL, veri güvenliği ihlalinden 200.000 TL ceza vermiştir. Kurul, aydınlatma ile açık rızanın tek metinde toplanmasını usule aykırı bulmuştur (KVKK, K. 2020/404, T. 20.05.2020). Doğru metin ve süreç, bu riski büyük ölçüde azaltır.

Şirketler için hızlı risk tablosu

Çoğu risk, kısa bir süreye veya imzadan önce atılacak tek bir adıma bağlıdır. Aşağıdaki tabloyu şirketinizde kontrol listesi olarak kullanabilirsiniz.

Risk alanı	Kritik kural	Önleyici adım	Dayanak
Cezai şart	Tacir aşırılık iddiasıyla indirim isteyemez	Tutarı imzadan önce müzakere etmek	TTK m. 22
Ayıplı mal	Açık ayıpta 2 gün, diğerlerinde 8 gün	Teslim alma ve ihbar prosedürü kurmak	TTK m. 23/1-c
Haklı fesih	Öğrenmeden itibaren 6 iş günü, her hâlde 1 yıl	Olayı derhal hukukçuya iletmek	İş K. m. 26
Geçerli fesih	Yazılı bildirim, açık ve kesin sebep, savunma	Fesih metnini önceden denetletmek	İş K. m. 19
Temerrüt ve fesih bildirimi	Noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli e-imzalı KEP	Standart bildirim yöntemi belirlemek	TTK m. 18/3
Ticari defter	Eksiksiz kayıt, açılış ve kapanış onayı	Onay takvimini mali müşavirle izlemek	HMK m. 222; TTK m. 64
Belge saklama	10 yıl	Yazışma ve belge arşivi kurmak	TTK m. 82
Genel kurul	Yetkili çağrı; iptal için 3 ay	Çağrı ve tutanak denetimi yapmak	TTK m. 445, 617
Yönetici sorumluluğu	Tedbirli yönetici özeni	Önemli işlemleri belgelemek ve gerekçelendirmek	TTK m. 369, 553
Kişisel veri	Aydınlatma ve veri güvenliği	Metinleri ve süreçleri periyodik gözden geçirmek	KVKK m. 10, 12, 18

Aylık danışmanlık mı, dosya bazlı avukatlık mı?

Şirketiniz sürekli sözleşme imzalıyor ve işçi çalıştırıyorsa aylık danışmanlık daha uygun olabilir; işleriniz seyrek ve tek seferlikse dosya bazlı çalışma yeterli olabilir. Temel fark, avukatın sürece hangi aşamada girdiğidir.

Ölçüt	Aylık danışmanlık	Dosya bazlı avukatlık
Devreye girdiği an	İmza veya karar öncesi	Çoğunlukla sorun çıktıktan sonra
Temel amaç	Riski önlemek ve azaltmak	Doğmuş uyuşmazlığı çözmek
Süre takibi	Süreç içinde izlenebilir	Süre, avukata başvurulmadan önce dolmuş olabilir
Şirketi tanıma	Sözleşme ve kişileri sürekli izler	Her dosyada yeniden bilgi toplar
Maliyet yapısı	Düzenli ve öngörülebilir	İş başına ve değişken

Hangi modelin seçildiği kadar kapsamın yazılı olması da önemlidir. Dava ve icra takibinin aylık ücrete dâhil olup olmadığı sözleşmede açıkça belirtilmelidir.

Sık sorulan sorular

Limited şirketin avukat bulundurma zorunluluğu var mı?

Hayır. Av. K. m. 35/3’teki zorunluluk, eşiği aşan anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri içindir. Limited şirket danışmanlığı isteğe bağlıdır.

Şirketler için aylık avukatlık ücreti ne kadar?

Ücret, kapsam ve iş yüküne göre belirlenir, ancak asgari tarifenin altında kararlaştırılamaz (Av. K. m. 164). 3 Kasım 2026 tarihli ve 33419 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2026-2027 tarifesine göre aylık asgari ücret, zorunlu anonim şirketlerde 58.000 TL, yapı kooperatiflerinde 35.000 TL, diğer özel ve tüzel kişilerde 43.000 TL’dir.

Şirketin kendi bünyesinde çalışan avukat yeterli mi?

Bu konuda görüş ayrılığı vardır. Özkan’a göre zorunluluk avukatlık sözleşmesini ifade ettiğinden, iş sözleşmesiyle çalışan şirket avukatı yükümlülüğü karşılamaz (Özkan, 2018). Sigortalı çalışmanın da yeterli olduğunu savunan yorumlar bulunduğundan, şirketinizin durumunu ayrıca değerlendirmeniz gerekir.

Sözleşmeli avukat zorunluluğu Anayasa’ya aykırı bulundu mu?

Hayır. Anayasa Mahkemesi, E. 2010/10, K. 2011/110, T. 30.06.2011 sayılı kararıyla kuralı anonim şirketler yönünden Anayasa’ya aykırı görmemiş ve itirazı oybirliğiyle reddetmiştir. Özkan, asgari ücret tarifesinin zorunlu uygulanması yönünden eleştirinin geçerliliğini koruduğunu savunmaktadır.

Düzenli danışmanlık almak davayı tamamen önler mi?

Hayır. Danışmanlık riski azaltır ancak karşı tarafın davranışını veya her uyuşmazlığı ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte uyuşmazlık çıktığında şirket, delilleri ve bildirimleri düzgün bir dosyayla sürece girer.

Konusu bir miktar para olan ticari davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur (TTK m. 5/A). Arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir. Hazır bir dosya, bu görüşmede şirketin konumunu da güçlendirir.

Sonuç

Yargıtay kararlarının ortak mesajı açıktır: tacirden sorunu önceden görmesi beklenir ve kaçırılan süre veya imzalanan hüküm sonradan kolayca düzeltilemez. Aylık hukuki danışmanlık, bu kritik anlarda hukuki değerlendirmeyi işin içine katarak riski dava aşamasına gelmeden azaltır.

Şirketinizin ihtiyacı; sözleşme sayısına, çalışan sayısına ve ortaklık yapısına göre değişir. Konunun genel çerçevesi için Ticaret ve Şirketler Hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayınıza ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.